Het Canvas-prorgamma Panorama had vorige week een voortreffelijke uitzending over de levensvatbatbaarheid van de Euro. Feitelijk staat Europa voor twee keuzes, of men past de munt aan, door de ‘zieke landen’ eruit te gooien of men gaat naar een Verenigde Staten van Europa.

Aan het woord komt een groot arsenaal van deskundigen. Van economen tot journalisten.

Eén van zo een journalist, is Rolf Krause die namens de ARD er al twintig jaar geleden bij het Verdrag van Maastricht (1992) aanwezig was toen Europese regeringsleiders besloten om over te gaan naar een gemeenschappelijke munt. Volgens hem was het toen onbestaanbaar dat landen als Italie of Griekenland bij deze muntunie zouden horen.

Voor wie het nog niet weet: de Euro staat flink onder druk vanwege de dreigende overheidstekorten van deze -voornamelijk- Zuidelijke landen.

De makers van de reportage onderzoeken wat er mis is met de Griekse economie. Het antwoord: wat niet?

Zo heeft Griekenland een gigantisch overheidsapparaat, waarbij niemand echt weet wat die ambtenaren uitspoken. Voor het Ministerie van onderwijs zijn bijvoorbeeld 180 000 ambtenaren werkzaam, maar die staan niet voor de klas.

De reden dat het zo uit de hand heeft kunnen lopen is dat politici hun kiezers tevreden wilden houden, door hen overheidsbanen in het vooruitzicht te stellen. Naar schatting 50% van alle ambtenaren heeft zijn functie dus zo gekregen.

Zo zijn er de afgelopen dertig jaar maar liefst 150 overheidsinstanties gecreëerd.

De lonen van de overheidssector liggen fors hoger dan de private sector. Bovendien ben je benoemd voor het leven. Daarom is het geen verassing dat iedereen dolgraag voor de overheid wilt werken.

Al die ambtenaren verzinnen een hoop regels, waardoor je als ondernemer wel twee keer bedenkt voordat je in zaken gaat. Daarom kent het land ook een enorme corruptie, want wil jij je zaken gedaan krijgen, dan geef je de desbetreffende ambtenaar een envelopje (Fakelaki) mee. Doctoren weigeren simpelweg te opereren als ze dat niet krijgen, zo vertelt een ex-patiënt die 5000 euro betaalde uit vrees dat er anders iets mis zou gaan. Voor de goede orde, dit boven hun normale honoraria.

Deze praktijk is zo normaal geworden, dat bijna niemand zich erover verwondert.

Wat de reportage ook duidelijk maakt, is dat ambtenaren een aanzuigende werking op elkaar hebben. Dat laat zich als volgt verklaren: wil je immers door de hele brei wetten en regels heen (de afgelopen dertig jaar zijn er meer dan 100 000 ministeriële regelingen uitgevaardigd) dan stel je op jouw beurt weer een ambtenaar aan, die gepokt en gemazeld is en het systeem van binnenuit kent.

Volgens de Griekse journalist Kostas Karkagiannis bestaat er een sociaal contract tussen de politici en kiezers: waarbij het volk zich koest houdt, zolang politici niet aan hun privileges tornen.

Het land wordt dus gegijzeld door zijn eigen kiezers, waar politici geen fundamentele keuzen durven te maken uit vrees voor het voortbestaan van hun politieke loopbaan. Het land is bijna een democratische dictatuur.

Alleen leningen en drastische besparingen kunnen het land redden, maar bij iedere poging tot hervorming schreeuwen de vakbonden moord en brand.

De verschillen tussen de Europese economieen, zijn niet in de eerste plaats economisch, aldus Krause. Het heeft veel eerder te maken met de cultuur en arbeidsethos. Zo heeft Duitsland twee keer het fenomeen hyperinflatie meegemaakt, waardoor men door schade en schande wijs geworden is en men een fetish heeft met stabiliteit. Bovendien ziet men werken als een onderdeel van het leven. En niet -zoals in de Zuidelijke landen- als een straf.

En dat is dus de crux van de hele uitzending: kun je al deze economieën met totaal verschillende culturen verenigen in een gemeenschappelijke muntunie?

Economen hebben er een hard hoofd in. Sterker nog, de euro maakt de zaken voor die landen in wezen moeilijker, omdat de hoge koers export onmogelijk maakt. Zuidelijke landen kunnen geen concurrentiekracht halen uit efficiency en innovatie, aldus een econoom.

Vroeger had men nog een wapen: de drachme devalueren, maar dat kan nu niet meer, waardoor Griekse producten duur blijven. Toeristen laten Griekenland dan ook links liggen.

Toch is dat ook een schijnoplossing, omdat het fundamenteler probleem -zoals vermeld- het gigantische, logge en corrupte overheidsapparaat is.

Economen waarschuwden al die jaren voor deze problemen. Toch waren politici blind. Muntunies overleefden in de regel niet sowieso lang, zo leert de geschiedenis. Alleen de Dollar is gelukt, maar alleen omdat de politieke eenheid veel strakker georganiseerd was.

De Euro kan alleen behouden blijven in een Verenigde Staten van Europa, die de verschillen tussen de regio’s afvlakt.

Toch staat daar niemand op te wachten. Een confrontatie is dus onvermijdelijk tussen landen N-Euro landen en Z-Euro landen.

Wordt de Euro aangepast of zal die verdwijnen? De vraag is niet of, maar wanneer.