Dinsdagavond was er de eerste Europese webinar van European Students of Liberty.
Economisch academicus en president van het CEVRA instituut Joseph Šíma behandelde de effecten van restricties in de economie. Dit is zijn betoog:
Vandaag de dag is de economie voor zo’n 50% in handen van de overheid, en daardoor sterk gepolitiseerd. Gevolgen hiervan zijn prijzen die niet overeenkomen met de natuurlijke handelswaarde van producten, en mogelijkheden voor personen om geld te verdienen dat aan anderen toebehoort. Veel vredige handelingen zijn ook verboden. De gevolgen zijn altijd een ‘planned chaos’ – soms onbedoeld, soms bedoeld.
Een voorbeeld van een dergelijke chaos is de situatie in de nierenmarkt. Nieren verkopen is verboden in de meeste landen, wat betekent dat de prijs wordt vastgezet op 0. Vanzelfsprekend zal aanbod hierdoor laag zijn, want waarom zou men iets weggeven (via een operatie) voor niks? Enkel mensen die iemand kennen die er een nier nodig heeft, en
bepaalde overleden mensen zullen voor deze prijs een nier afstaan. De vraag zal juist stijgen, want iets dat men gratis kan krijgen is natuurlijk altijd mooi, en zeker als het gaat om een essentieel orgaan om door te kunnen leven.
Deze twee feiten monden uit in tekorten, en dus een enorme wachtlijst. In de VS alleen al, telt deze 80.000 personen. Doordat het hebben van één nier zo belangrijk is, zijn er ook veel mensen waarvoor het orgaan ‘te laat komt’; in de VS is dit voor 7000 personen per jaar het geval.
Het vrijgeven van de prijs voor een nier, zou betekenen dat veel van deze mensen niet lang hoefden te wachten voor een nier, en ook zouden velen in leven kunnen blijven. Dit aangezien een niet-gerestricteerde markt een evenwicht zal vinden tussen vraag en aanbod. De prijs voor een nier zou, zo blijkt uit onderzoek, zo’n $2000,- bedragen.[1]
Opponenten van vrije handel in organen opperen nog wel eens dat criminaliteit sterk zal groeien als de handel wordt vrijgegeven. De vraag is echter waarom? Op de zwarte markt kost een nier velen malen meer dan 2000 dollar, en het stellen van een nier zal dus veel minder op leveren in een vrije markt. Het ligt dus in de lijn der verwachtingen dat nieren-diefstal eerder zal afnemen dan toenemen.
Een tweede veelgehoord argument is het oneerlijkheids-arguments. Arme mensen zullen veel vaker een nier verkopen dan rijke mensen. Alhoewel het laatste zeker waar is, volgt daaruit het eerste nog niet. In een vrije markt zullen beide partijen die betrokken zijn in de nier-transplantatie erop vooruitgaan. De koper, vermoedelijk vaker een rijkere persoon, zal veel sneller een transplantatie krijgen, en zodoende medische problemen of complicaties, of zelfs de dood kunnen voorkomen. De verkoper, naar alle waarschijnlijkheid de armere persoon, zal geld hebben om bijvoorbeeld zijn/haar kinderen naar school te kunnen sturen. Belangrijk hierbij is te realiseren dat veel aardbewoner $1 of minder per dag verdienen; opeens voor 2000 dollar betaald krijgen voor een nier, die te missen is, zal veel mogelijkheden creëren voor deze mensen om hun kansen om boven de armoede grens te blijven verbeteren. Nierhandel kan dus voor beide partijen van zeer grote waarde zijn, terwijl een verbod hierop voor beide partijen grote negatieve gevolgen heeft – welk van de twee is er oneerlijk?
Een derde praktisch argument voor legalisering van nierenhandel, is het feit dat handel alsnog plaatsvindt op de zwarte markt. Op de zwarte markt is de kwaliteit van producten altijd lager, terwijl de prijs hoger is. In de tijd van de grote drooglegging stierven legio mensen na het drinken van producten die waren afgeprijsd als alcohol, maar dat niet waren.
Verder kunnen zij die de regels controleren, en zij die daar onderdoor proberen te komen vaak (voor de regelgevers) onverwachte allianties aangaan, m.a.w. corruptie heeft vaak vrijspel. Dit is niet goed voor het aanzien van de politiek en de politie, en werkt in tegen het doel van regelgeving, namelijk het verbieden van de handel.
Al deze aspecten van de nierenhandel laten de ‘planned chaos’ zien, als gevolg van restricties in de werking van het prijsmechanisme. Mensen moeten wachten op hun nier, overlijden tijdens dit wachten, terwijl anderen juist blijven zitten met niet-geëconomiseerde nieren; er is meer criminaliteit, meer corruptie, en op de zwarte markt worden mensen voor hoge prijzen opgezadeld met lage kwaliteit nieren.
Šíma concludeerde dat , ervan uitgaande dat deze restricties met goede bedoelingen zijn ingesteld, men deze zal moeten heroverwegen, gebaseerd op de geziene en ongeziene effecten op mensen. Goede bedoelingen zijn geen rede om slechte beleidsmaatregelen te rechtvaardigen.
[1] Uit: U.S. Organ Procurement System, van economen David Kaserman and A. H. Barnett, p. 112-120. Šíma noemde andere getallen, die ik echter niet kon verifiëren.